میزان وفاداری به همسر در میان قوها و غازها ۹۲ تا ۱۰۰ درصد است

اواسط آذرماه تالاب های سرخرود نیز مثل سالهای قبل منتظر ورود میهمانان ویژه اش بود که فقط این منطقه را برای زمستون گردونی شان انتخاب کرده بودند . 5000 قوی آوازه خان و فریاد کش و گنگ با تلاش فراوان ، خسته و کوفته از سفری طولانی و با هزار امید آمدند تا استراحت کنند و در آغوش گرم طبیعت پناه بگیرند و زمستان را سر کنند چرا که زمان و مکان گذشته در زندگی قوها نقش مهمی بازی می‌کند . هر بهار ، زوج‌های جوجه زا به همان محلی باز می‌گردند که پیشتر در آن آشیانه داشتند و هر پاییز همان مسیر مهاجرتی را می‌پیمایند که به همان مکان‌های گذران زمستانی پیشین منتهی می‌شد . با این کار آنها از دانش و آگاهی که نسبت به راه‌ها و مراکز تغذیه توسط نسل‌های گوناگون خودشان و دیگر قوهای پیشین به دست آمده ، بهره می‌برند . با این حال قوها ممکن است همواره به یک مکان ویژه باز نگردند و بسته به میزان غذا و شرایط آب ‌و هوایی به مناطق دور و نزدیک آن مهاجرت کنند .

قوها جزو بزرگترین پرندگان دارای توانایی پرواز می باشند

 

میزان وفاداری به همسر در میان قوها و غازها ۹۲ تا ۱۰۰ درصد است

اواسط آذرماه تالاب های سرخرود نیز مثل سالهای قبل منتظر ورود میهمانان ویژه اش بود که فقط این منطقه را برای زمستون گردونی شان انتخاب کرده بودند . 5000 قوی آوازه خان و فریاد کش و گنگ با تلاش فراوان ، خسته و کوفته از سفری طولانی و با هزار امید آمدند تا استراحت کنند و در آغوش گرم طبیعت پناه بگیرند و زمستان را سر کنند چرا که زمان و مکان گذشته در زندگی قوها نقش مهمی بازی می‌کند . هر بهار ، زوج‌های جوجه زا به همان محلی باز می‌گردند که پیشتر در آن آشیانه داشتند و هر پاییز همان مسیر مهاجرتی را می‌پیمایند که به همان مکان‌های گذران زمستانی پیشین منتهی می‌شد . با این کار آنها از دانش و آگاهی که نسبت به راه‌ها و مراکز تغذیه توسط نسل‌های گوناگون خودشان و دیگر قوهای پیشین به دست آمده ، بهره می‌برند . با این حال قوها ممکن است همواره به یک مکان ویژه باز نگردند و بسته به میزان غذا و شرایط آب ‌و هوایی به مناطق دور و نزدیک آن مهاجرت کنند .

قوها جزو بزرگترین پرندگان دارای توانایی پرواز می باشند

قوها به صورت معمول آرام و غیر تهاجمی هستند ولی هنگامی که تخم و یا جوجه دارند می‌توانند به شدت از خود ، تخم‌ها ، و جوجه هایشان در برابر مهاجمان احتمالی دفاع کنند . قوهای نر محدوده‌ای از اطراف خود و خانواده شان را قلمرو خویش تلقی می‌کنند و در صورتی که این قلمرو شکسته شود با بازکردن پرهای خود و حرکت سریع به سوی مهاجم ، اقدام به حمله به جانوران و حتی قایق‌ها می‌کنند . برخلاف تصور مردم ، قوها توانایی آسیب رساندن با دهان یا پاهایشان را ندارند و تنها با می توانند با بال هایشان ضربه سخت به مهاجم وارد و آن را به عقب براند . این ضربه‌ها تاکنون خطری برای انسان‌ها به دنبال نداشت و اندک نمونه‌های آسیب‌دیدگی انسان‌ها از برخورد با قوهای خشمگین شامل شکسته شدن دست فرد مهاجم بوده است .


دم قوها نقش هدایت‌کننده هوایی آنها را بازی می‌کند

پرنده ای که از لحاظ بدنی ، بزرگ جثه ترین عضو خانواده اردکهاست و جزو بزرگترین پرندگان دارای توانایی پرواز به شمار می‌آید و پوشش پر روی بدن هر دو جنس نر و ماده یک شکل است ، با این حال نرها از لحاظ جثه و وزن بزرگتر از ماده‌ها هستند .

پاهای قو در حالت کلی به رنگ خاکستری است ، به استثنای گونهٔ قوی ساکن آمریکای جنوبی که پاهای صورتی دارد . رنگ نوک نیز تغییر پذیر است با اینکه در حالت کلی پرندگان دندان ندارند ، قوها در این باره استثنا شمرده می‌شوند . ردیف شیارهای کوچک روی منقار به آنها توانایی گرفتن و خوردن جانوران آبزی ریز را می‌دهد .

دم قوها نقش هدایت‌کننده هوایی آنها را بازی می‌کند و در هنگام پرواز به کمک شان می‌آید . شکل دوکی‌شکل دم باعث می‌شود که قوها بتوانند تعادل خود را در هوا حفظ کرده و به سادگی در آن تغییر جهت دهند .

قوهای گنگ از جمله بزرگ‌جثه‌ترین قوها هستند که طول بدنشان میان ۱٫۴۵ تا ۱٫۶ متر است و طول بال‌های باز شده آنها به ۲ متر می‌رسد و رنگ همه پرهایش سفید است . جثه قوی گنگ به اندازه قوی فریادکش ولی بزرگ تر از قوی کوچک است و نشانه تشخیص آن از هر دوی آنها ، منقار نارنجی با قاعده برآمده و سیاه می‌باشد . منقار پرندهٔ نر اندکی بزرگ‌تر از منقار پرندهٔ ماده ‌است و هر دو زایده‌ای سیاه‌رنگ و گوشتی در جلوی چشم‌ها و بالای نوک دارند . جوجه‌ها به رنگ قهوه‌ای نقره‌ای هستند با زیر بدن سفید و نوک سیاه . قوهای جوان دارای رنگ خاکستری - قهوه‌ای محو هستند که در پایان سال نخست زندگی سفید شود و نوک آنها  نیز با گذشت زمان صورتی‌تر می‌شود تا آنکه به سیاهی بزند .

قوهای بالغ توانایی تولید فش‌فش‌ها و خرخر به ویژه در هنگام جفت‌گیری ، را دارند

نام 'گنگ' به این دلیل به این گونه از قوها داده شده ‌است که از دیگر نژادهای قو کمتر صدا تولید می‌کند . قوهای بالغ توانایی تولید فش‌فش‌ها و خرخرهایی ، به ویژه در هنگام جفت‌گیری ، را دارند و فش‌فش کردن شان به ویژه هنگام پاسداری از کودکانشان خشن می‌شوند ، بلند است . آنها به شدت از قلمرو خود دفاع می‌کنند و از ورود قوهای دیگر به محدوده‌شان با تعقیب کردن آنها ، کتک زدن شان با بال ، یا نوک زدن و کندن پرهای مهاجم جلوگیری می‌کنند .

قوی گنگ گستره وسیعی از مناطق آبی را که شامل آبگیرها ، دریاچه‌ها و زمین‌های مرطوب آب شیرین یا شور می‌شوند برای زندگی انتخاب می کند و آشیانه اش را  با میانگین شش تخم در هر آشیانه درست می کند . . این گونه از قوها جز در فصل جفتگیری همیشه به صورت دسته جمعی زندگی می‌کنند و گاهی به صورت گروه‌هایی با جمعیت به نسبت بسیار بالا دیده می‌شوند . قوهای گنگ پرجمعیت‌ترین قوهای روی زمین هستند و تعداد آنها در غرب و مرکز آسیا تا دریای مازندران به ۲۵۰٬۰۰۰ عدد می‌رسد .

قوها هم در درون آب و هم روی زمین تغذیه می‌کنند

 این پرندگان تقریباً گیاهخوار هستند و توانایی شکار جانداران زنده را ندارند ، با این حال گاهی تعداد کمی از جانوران آبزی مانند ماهی‌های ریز هم طعمه آنها می‌شوند .

غذای این پرندگان را بیشتر ریشه ، برگ ، و جوانه‌های گیاهان آبی تشکیل می‌دهد ، البته در سال‌های اخیر قوها تمایل بیشتری به تغذیه از کشتزارهای گندم ، سیب‌زمینی  و چغندر قند کاشته شده توسط انسان‌ها پیدا کرده‌اند . آنها با فرو بردن گردن درازشان در آب ، گیاهان روییده تا ژرفای ۵۰ سانتی‌متری سطح آب را می‌خورند ولی برای به دست آوردن غذا تمام بدن را زیر آب نمی‌کنند .

قوهایی که اقدام به تغذیه در خشکی می‌کنند بیشتر به چریدن در کشتزارها و خوردن علف‌های تازه روییده در پایان زمستان و نیز محصول نوبرانه می‌پردازند . آنها گاه با دیگر احشام بر سر چریدن رقابت می‌کنند و به دلیل طبیعت قلمرو پسندشان اغلب آن‌ها را به در می‌کنند. آنها نه تنها با این کار به فراورده‌های کشاورزی آسیب می رسانند که چون با پاهای بزرگشان بر روی سبزه‌های تازه روییده قدم می‌زنند ، این سبزه‌ها توانایی رشد بیشتر را از دست می‌دهند و منطقه کشاورزی یا چَرا دچار مشکل رویش می‌شود . مشکل کشاورزان زمانی بیشتر می‌شود که تعدادی از قوها بخواهند در مناطق کشاورزی اقدام به پَر ریزی کنند ؛ در این هنگام آنها تا مدتی نمی‌توانند پرواز کنند و در کشتزار باقی خواهند ماند و اقدام به خوردن تخم گیاهان و سبزیجات می‌کنند .

قوها تک همسر هستند

قوها تک‌همسر هستند ، در دو سالگی زوج انتخاب می‌کنند و زوج شدن میان آنها می‌تواند تا سال‌ها و گاه تا پایان عمر ، ادامه پیدا کند . دانشمندان دلایل گوناگونی برای چرایی ایجاد تک‌همسری در میان غازها و قوها عنوان کرده‌اند که یکی از این دلایل آن است که قوی نر با ماندن در کنار شریکش می‌تواند اطمینان حاصل کند که قوی ماده مواد غذایی- چربی مورد نیاز برای فصل جفت‌گیری را به دست خواهد آورد و نر می‌تواند بچه‌های تندرستی از ژن خود داشته باشد . قوهایی که چندین سال با هم سر می‌کنند روحیه همکاری بیشتری با هم خواهند داشت و این احتمال به ثمر رسیدن بهتر جوجه‌ها را بالا می‌برد . از دیگر دلایل تک‌همسری در میان قوها می‌توان به این نکته اشاره کرد که به دلیل آنکه قوها اغلب مهاجرت می‌کنند و این مهاجرت انرژی بسیار زیادی از آنها می‌برد ، آنها نیاز به این دارند تا در فصل‌های مشخصی از سال و در مدت زمان کم ، میزان غذای زیادی دریافت کنند . اینکه ماده‌ای بتواند نری را در همه طول سال در کنار خود داشته باشد این امکان را به او می‌دهد که با افزایش سلطه خود ، زمین‌های پر غذای بیشتری را در اختیار داشته باشند و ساده تر به تغذیه و ذخیره کردن مواد غذایی بپردازند .

در میان قوهای کوچک هیچ موردی از «جدایی» زوج‌ها دیده نشده‌است

بررسی‌ها نشان می‌دهند که میزان وفاداری به همسر در میان قوها و غازها ۹۲ تا ۱۰۰ درصد است ولی با این حال جدایی نیز در میان آنها دیده می‌شود که گاهی در نتیجهٔ ناکامی در تخم‌گذاری به وجود می‌آید . در میان قوهای کوچک هیچ موردی از «جدایی» زوج‌ها دیده نشده‌است و نرخ جدایی در میان قوهای فریادکش و گنگ به ترتیب ۰٫۷ درصد و ۵٫۸ درصد است . قوهای فریادکش در زمستان‌ها بیشتر اجتماعی می‌شوند اما در برابر قوهای مزاحم و دیگر جانوران بالقوه مهاجم رفتار بسیار تهاجمی می‌گیرند . در این هنگام یک یا هر دو قو از یک جفت به دنبال جاندار مهاجم می‌روند . با آنکه این پرندگان تک‌همسر هستند ، نرخ جدایی نزدیک به ۶ درصد در میانشان دیده شده ‌است و بررسی‌ها نشان داده‌اند که شکست در به دنیا آوردن فرزند عامل تعیین کننده اصلی در این جدایی‌ها نبوده ‌است و آنها ممکن است به دلایلی نه صرفاً زایشی از هم جدا شوند .

بر خلاف اردک‌ها و غازها ، جنس نر به جنس ماده در ساختن آشیانه کمک می‌کند

طول عمر قوها می‌تواند به بیش از بیست سال برسد . آنها پس از انتخاب همسر در مناطق باتلاقی قلمرویی برای آشیانه خود تعیین می‌کنند و هر گاه نیاز باشد پرنده نر به دفاع از آن می‌پردازد . قو های ماده ۴ تا ۶ تخم سفید رنگ  خود را در لانه‌ای به طول تقریبی یک متر روی خشکی و در کنار آب می‌سازند  و زمان خوابیدن والدین بر روی تخم‌ها نیز ۳۵ روز است و در این هنگام بسیار پرخاشگر می‌شوند ولی نکته مهم اینجاست که قوی ماده به تنهایی روی تخم می‌خوابد تا جوجه‌ها به دنیا بیایند ، بر خلاف اردک‌ها و غازها ، جنس نر به جنس ماده در ساختن آشیانه کمک می‌کند . همچنین قوهای نر در نگهداری از تخم‌ها و پرورش جوجه‌ها به جفت خود کمک می‌کنند .

جوجه‌ها پس از به دنیا آمدن نیاز به ۷۰ تا ۸۰ روز مراقبت از سوی پدر و مادر دارند و پس از آن می‌توانند تنهایی پرواز کنند . آنها در کودکی بر روی پشت پدر یا مادرشان و در حالی که آنها در حال شنا بر روی آبند ، می‌نشینند . این رفتار به ویژه در قوهای گردن‌ سیاه دیده می‌شود ولی در قوی سیاه کمتر . هر دو قوی نر و ماده بچه‌ها را بر پشت خود سوار می‌کنند اما نقش قوی مادر بیشتر است .

قوهایی که از سرب مسموم شده باشند به جای گردن‌های صاف و شق ، خمیدگی در گردن در انتهای چسبیده به تن دارند .

معمول‌ترین علت مرگ قوها برخورد آنان با اشیا ساخته شده توسط انسان‌ها است که ۲۶ درصد کل مرگ و میر آنها را تشکیل می‌دهد . این مساله از آن رو برای قوها مشکل‌آفرین است که جثه بزرگ و وزن زیادشان باعث می‌شود که هنگامی که با سرعت ۵۰ تا ۸۰ کیلومتر در ساعت پرواز می‌کنند ، نتوانند فوری از سرعت خود بکاهند و با خودروها و خطوط برق فشار قوی برخورد کنند . از سوی دیگر توانایی دید آنها متوسط است و نمی‌توانند سیم‌های باریک خطوط برق را ببینند . قوها می‌توانند قربانی بیماری‌های مشترک میان پرندگان ، از جمله آنفلوآنزای پرندگان نیز شوند .

دیگر فعالیت‌های انسانی و آلودگی محیط زیست نیز از جمله تهدیدکنندگان جان قوها هستند . پسماندهای نفتی هر ساله صدها قو را چه از راه مسمومیت به خاطر خوردن نفت و مشتقات آن و چه از راه آسیب رساندن به توانایی پرواز و ضدآب ‌بودن پرهایشان، می‌کشند . هنگامی که نفت به پرهای قو برسد می‌تواند به سادگی به سطح بدن که هیچ گاه تماسی با آب ندارد برسد و جانور را بیمار کند .

مرگ به دلیل مسمومیت با میزان بالایی از سرب نیز از دیگر مواردی است که فعالیت‌های انسانی قوها را تحت تاثیر قرار می‌دهد ؛ در این موارد قوها با خوردن نا آگاهانه وزنه‌های سربی قلاب ماهیگری ، که برای سنگین شدن آن و پایین رفتنش در آب به کار برده می‌شوند ، و یا زندگی در آبی که توسط پسماندهای حاصل از کاوش‌های معدنی آلوده شده باشد ، دچار مسمومیت می‌شوند . در یک بررسی انجام گرفته در سال ۱۹۹۴ میلادی ، تعداد ۱۰٬۰۰۰ قوی کشته شده توسط این عامل در ۱۴ کشور جهان شناسایی شدند . هنگامی که سرب وارد بدن قو می‌شود و جذب آن می‌گردد بی‌درنگ باعث اختلال در سامانه عصبی - ماهیچه‌ای می‌شود . قوهای آلوده ماهیچه‌هایی نرم پیدا می‌کنند و گردن شان خم و گره‌خورده می‌شود و در این هنگام توانایی ماهیچه‌های گردن برای فرو دادن غذا به درون معده تحلیل می‌رود و قو در حالی که گردنی پر از غذا و معده‌ای خالی دارد ، پس از مدتی از گرسنگی می‌میرد .

ولی با پیگیری های محیط زیست محمودآباد و سرخرود و همچنین تلاش های شبانه روزی محیط بانان بی مدعا و اهالی منطقه همچنان شاهد شکار بی رویه و غیر قانونی از سوی بعضی از شکارچیانی هستیم که شنیدن آن دل هر انسان دلسوز طبیعت را به درد می آورد . گذشته از اینها مشکلات زیاد دیگری چون کمبود مواد غذایی هم به این مساله دامن زده و باعث شده تا قوهای کمتری به این منطقه مهاجرت کنند .

در این راستا هیات کوهنوردی و انجمن کوهنوردی شهرستان آمل ، در اقدامی کم نظیر و در قالب فراخوان بین اعضاء خود و در جهت حمایت از این پرندگان زیبا با تهیه خوراک (گندم ، جو و ذرت) صبح جمعه 28/10/92 به تالاب سرخرود رفته و آن را در اختیار محیط بانان قرار داده و با نصب بنرهایی مبنی بر حفظ و حراست از محیط زیست بر احتمام آن تاکید کردند .

امیدواریم با کمک همه گروه های NGO مردمی و ورزش دوستان ، بتوانیم طبیعت را برای ورود پرنده های نادر آماده کنیم .